Toplu Yapılarda Yıldırımdan Korunma Yöntemleri
Toplu Yapılarda Yıldırımdan Korunma Yöntemleri
Yıldırımdan korunma, üzerinde titizlikle ve standartlara uygun çalışılması gereken bir konudur. Avrupa BirliÄŸi ülkeleri ve geliÅŸmiÅŸ dünya ülkelerinde yıldırımdan korunma konusunda sürekli sempozyumlar düzenlenmekte, standartlar revize edilmektedir. Biz de bu yazımızda toplu yapılarda yıldırımdan korunma yöntemlerini inceledik.
Ülkemizde bu konu diÄŸer ülkeler kadar aktif olmasa da uluslararası standartların takibi ve yürürlüÄŸe girmesi TSE’nin çalışmaları arasındadır ve uluslararası akredite laboratuvarlardan belgeli ürünlerin önemi artan deÄŸerdedir. Standartların önemi kadar yapılan iÅŸin doÄŸru projelendirilmesi ve doÄŸru uygulanması da oldukça önemlidir. Çünkü yıldırım sırasında ortaya çıkan yüksek gerilim sonuç olarak ciddi boyutlarda can ve mal kaybına yol açmaktadır. Can ve mal kaybının olmasını önlemek adına da yeryüzündeki insanların ve binaların bulunduÄŸu tüm alanların yıldırım deÅŸarjına karşı korunması gerekliliÄŸi kaçınılmaz bir gerçektir.
Yapıların yıldırımdan korunmaları için birçok yöntem aktif olarak kullanılmaktadır. Ancak bu yöntemlerin seçiminde yapıların tipleri, boyutları, jeopolitik durumları, elektriksel durumları gibi birçok kriter mühendisler tarafından doÄŸru olarak incelenmeli ve sonuç olarak en doÄŸru sistemin yapıya uygulanarak yıldırım deÅŸarjının olumsuz etkilerinin yapılardan uzaklaÅŸtırılması saÄŸlanmalıdır.
Yakın zamana kadar yıldırım iletkeninin yüklemesiyle, yapı için yıldırıma karşı yeterli bir koruma saÄŸlandığı düÅŸünülüyordu. Bu kısmi koruma günümüzde bir takım uyumlu cihazlarla desteklenmektedir. Bu cihazların tasarlanma amaçları; direkt yıldırım çarpmalarına karşı korunma, yapının komÅŸu iki nokta arasındaki tehlikeli potansiyel farklarından kaçınma, devre tertibatı ve elektrik iletkenleri üzerindeki indüksiyon etkilerini önleme ve network hatları üzerinde taşınan yüksek gerilimi bastırmaktır. Yapılar tekil ve toplu olarak yıldırımdan korunabilmektedir.
Yapıların yıldırımdan korunması için;
â–ºParatoner ile Korunma Yöntemi,
â–ºFranklin ÇubuÄŸu (yakalama ucu ) ile Korunma Yöntemi,
â–ºFaraday Kafes Yöntemi ve Gergi Teli Yöntemi günümüzde kullanılmaktadır. Ancak bu yöntemler sadece yıldırımdan korunma basamaklarının bir ayağını oluÅŸturmaktadır.
Yapıların ve insanların yıldırımdan tam olarak korunabilmesi için aÅŸağıdaki 4 maddenin saÄŸlanmasının ÅŸart olduÄŸu düÅŸünülmektedir.
►Dış Yıldırımlık Sisteminin Kurulması,
►İç Yıldırımlık Sistemi Kurulması,
►Temel Topraklamanın Yapılmış Olması,
â–ºEÅŸ Potansiyel Sisteminin GerçekleÅŸtirilmesi
Bu 4 madde ışığında keÅŸifleri gerçekleÅŸtirilen toplu yapıların olduÄŸu alanlarda, yıldırımdan korunma açısından hangi yöntemlerin önerildiÄŸine geçmeden önce, toplu yapılar kavramının biraz açılması gerekmektedir. 50 bloklu bir büyük site de toplu yapılar kavramına dahil olmaktadır, 5 bloklu bir site de bu kavram içindedir. Ayrıca sanayi kuruluÅŸlarının birkaç bloktan oluÅŸan üretim tesisleri, bloklar halinde yer alan üniversite binaları, hastaneler ve askeri alanlar gibi yapılar toplu yapılar kavramı içerisinde yer almaktadırlar.
Yukarıda detayları verilen yapıların yıldırımdan korunması 4 kademede ele alınmalıdır. Dış yıldırımlık sistemlerinden sonra iç yıldırımlık sistemlerinin kurulması elektronik cihazların yüksek gerilimden etkilenmemeleri için önem taşımaktadır. Ancak bu sistemlerin kurulabilmesi için binaların topraklamalarının doÄŸru ve düzgün olarak yapılması tek koÅŸuldur. Ä°ç yıldırımlık sistemleri B, B+C, C, D, koaksiyel kamera koruması, server koruması, telefon hattı koruması gibi kademelere ayrılarak ana ve tali panoların güçleri dahilinde kurulmaktadır.
Genellikle sitelerin ana panoları ortak ise bu noktaya B sınıfı koruyucu takılması ve konutların tali panolarına C sınıfı koruyucuların takılması daha sonra hassas noktalarda D sınıfı korumaya geçilmesi önerilen koruma ÅŸeklidir. Bu sistemler sonucunda elektronik cihazların zarar görmesi engellenmiÅŸ olunur.
Bu iki sistemi kurduktan sonra ve binalarımızın topraklamalarında da herhangi bir sorun yer almıyorsa gerçekleÅŸtirmemiz gereken son adım site içerisinde binalar arasında eÅŸ potansiyeli saÄŸlamaktır. EÅŸ potansiyeli saÄŸlayarak site ya da tesis içinde kuplaj etkilerini ortadan kaldırmış olur ki bu da ortak topraklama noktası ile güvenilir bir yapıda oturmamızı saÄŸlayacaktır.
Özet olarak yıldırımdan korunma sistemlerinin kurulması ciddi mühendislik hesaplarını ve tecrübeyi getirmektedir. Her konudan önce kurulacak tüm sistemlerin ve kullanılacak tüm ürünlerin ilgili standartlar çerçevesinde üretilmiÅŸ olması ve gerekli test belgelerini almış olmaları önemlidir.